Aspirin có tác dụng giảm đau, hạ sốt, chống viêm và ức chế tập kết tiểu cầu thông dụng hiện nay. Tuy nhiên, việc sử dụng Aspirin cũng chính là nguyên nhân gây ra bệnh loét dạ dày. CEVPharma gợi ý tới bạn những cách dùng Aspirin an toàn và hiệu quả nhất.

Tại sao Aspirin lại có thể gây hại cho dạ dày?

Aspirin hay còn được biết đến với tên gọi acid acetylsalicylic. Đây là loại thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm non steroid. Ngoài ra, Aspirin còn được chỉ định trong các trường hợp chống tập kết tiểu cầu, khi sử dụng liều thấp kéo dài có thể ngừa đau tim và ngăn hình thành huyết khối giảm nguy cơ các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ, tim mạch. Tuy nhiên, Aspirin lại có tác dụng phụ gây viêm loét dạ dày, thậm chí có thể gây ra xuất huyết dạ dày. Tại sao lại xảy ra vấn đề này?

Cũng như các loại thuốc chống viêm non steroid (NSAIDs) khác, Aspirin cũng hoạt động bằng cách ức chế enzym COX (cyclooxygenase). Từ đó, dẫn đến ức chế tổng hợp các hoạt chất gây viêm, đau như prostaglandin, thromboxan và các sản phẩm chuyển hóa. 

Có 2 loại enzyme COX: COX-1 và COX-2. Trong có COX-1 là enzyme được tìm thấy trong các mô tế bào bình thường, duy trì bình thường niêm mạc dạ dày, chức năng thận và tiểu cầu. Trong khi đó, enzyme COX-2 được tìm thấy chủ yếu ở vị trí gây viêm, bị kích thích tăng tạo prostaglandin của quá trình gây viêm.

Aspirin ức chế cả hai loại enzyme này, dẫn đến việc ức chế COX-1 làm giảm tổng hợp prostaglandin bảo vệ tế bào màng nhầy và giảm lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày. Điều này khiến cho axit dịch vị khuếch tán trở lại niêm mạc, làm tổn thương tế bào và mạch máu gây viêm và gây loét dạ dày.

Bản chất acid cũng góp phần vào cơ chế bệnh sinh của viêm loét dạ dày và chảy máu của nhóm NSAIDs, bằng cách làm suy giảm quá trình phục hồi, can thiệp vào quá trình cầm máu và bất hoạt một số yếu tố tăng trưởng quan trọng trong việc bảo vệ và sửa chữa niêm mạc.

Việc sử dụng nhóm thuốc non Steroid hay Aspirin là nguyên nhân phổ biến của bệnh loét dạ dày tá tràng và các biến chứng. Vì vậy, khi sử dụng thuốc cần xin ý kiến bác sĩ và tham khảo cách bảo vệ dạ dày khi dùng thuốc Aspirin dưới đây.

Cách bảo vệ dạ dày khi dùng thuốc Aspirin

1. Trao đổi với bác sĩ trước nếu bạn đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào hoặc có tiền sử mắc các bệnh sau đây: 

Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn đã và đang gặp vấn đề về dạ dày, trước khi sử dụng Aspirin. Điều này giúp bác sĩ cân nhắc khi kê đơn Aspirin và có các biện pháp xử lý từ đầu giảm thiểu tình trạng gây hại dạ dày.

Ngoài ra, nếu bạn đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào (kể cả các loại thực phẩm bổ sung) thì hãy trao đổi với bác sĩ tránh trường hợp các loại thuốc sẽ tương kỵ với Aspirin. Một số loại thuốc chống chỉ định khi sử dụng Aspirin: thuốc điều trị hen suyễn, các vấn đề về chảy máu, polyp mũi, bệnh gan, xuất huyết tiêu hóa, bệnh thận, các bệnh về máu và dạ dày.

Thông báo với bác sĩ nếu bạn đang có thai hoặc đang cho con bú. 

Aspirin không thích hợp cho mọi trẻ, chỉ sử dụng trong một số trường hợp hạn chế và có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ.

2. Sử dụng Aspirin một cách cẩn trọng để bảo vệ dạ dày

Không nên uống Aspirin dạng viên nén trần lúc đói, mà cần uống trong hoặc ngay sau bữa ăn để nhờ thức ăn làm chất độn, ngăn không cho Aspirin tiếp xúc trực tiếp và làm hại đến niêm mạc dạ dày. Sử dụng tốt nhất là sau bữa ăn sáng hoặc ăn trưa để hình thành thói quen và không nằm sau ít nhất 10 phút sau khi uống thuốc.

Đối với loại Aspirin bao tan trong ruột phải uống xa bữa ăn, để khi vào dạ dày Aspirin được đẩy nhanh xuống ruột non, tan ra và hấp thu tại đây. Tránh trường hợp ăn no thuốc sẽ bị giữ lại cùng với thức ăn tại dạ dày lâu hơn, chưa xuống ruột non đã tan sẽ không phát huy tốt tác dụng của thuốc và gây ảnh hưởng đến dạ dày.

Đối với dạng viên nhai có thể được nhai, nghiền hoặc hòa tan trong nước. Aspirin dạng sủi hoặc bột uống, cần hòa tan thành dung dịch khi uống (ví dụ thuốc bột aspegic)

3. Các phương pháp bảo vệ dạ dày khi dùng Aspirin

Nếu gặp các vấn đề về dạ dày, bác sĩ có thể kê toa một số loại thuốc khác để bảo vệ dạ dày như:

Thuốc ức chế bơm proton (PPI): làm giảm đáng kể tình trạng loét dạ dày và các biến chứng của nó, ngăn ngừa tổn thương dạ dày ở những bệnh nhân đang sử dụng NSAIDs nói chung là Aspirin nói riêng.

Misoprostol: sử dụng liều tối đa 800 mcg/ngày, là chất tương tự prostaglandin E1 có tác dụng trong bảo vệ dạ dày nhờ ức chế tiết acid dạ dày và pepsin, ngăn ngừa viêm loét và biến chứng của nó ở bệnh nhân dùng thuốc Aspirin.

Thuốc kháng thụ thể H2: có tác dụng kém hơn đáng kể so với thuốc PPI. Sử dụng thuốc nhóm H2 liều cao có thể làm giảm nguy cơ viêm loét tá tràng và không có dữ liệu lâm sàng nào chứng minh dùng thuốc nhóm kháng H2 ngăn các biến chứng của viêm loét dạ dày - tá tràng.

Sử dụng Aspirin thế nào là phù hợp đối với từng đối tượng?

Hiện nay có rất nhiều người, đặc biệt là các người cao tuổi, sử dụng Aspirin để phòng ngừa các bệnh lý tim mạch, bổ tim, khỏe tim và không thông qua ý kiến của bác sĩ. Việc này là rất nguy hiểm vì quá liều Aspirin có thể dẫn đến các tình trạng đáng tiếc xảy ra. Vì vậy, việc sử dụng Aspirin cần phải phù hợp đối tượng và phụ thuộc vào tình trạng của bệnh nhân và nên tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Người lớn: 

Giảm đau/hạ sốt: Uống 300 - 900mg, lặp lại sau mỗi 4-6 giờ nếu cần, tối đa 4g/ngày

Chống viêm (viêm khớp dạng thấp, viêm xương khớp): Trong trường hợp viêm cấp có thể dùng liều 4-8g/ngày, chia làm nhiều liều nhỏ. Nồng độ salicylat trong huyết tương tối ưu để chống viêm là 150 - 300 microgam/ml, tuy nhiên ngay từ nồng độ này, đã có bệnh nhân ù tai. Trong trường hợp mãn tính, liều đến 5.4 g/ngày, chia làm nhiều liều nhỏ là đủ hiệu lực điều trị.

Ức chế kết tập tiểu cầu: Trong trường hợp dự phòng dài hạn biến chứng tim mạch trên bệnh nhân nguy cơ cao, dùng liều 75 - 150 mg/ngày. Trong trường hợp cấp tính cần sử dụng ngay trong phác đồ điều trị ban đầu như nhồi máu cơ tim, nhồi máu não, cơn đau thắt ngực không ổn định, dùng liều nạp 150 - 300 mg

Trẻ em:

Chỉ định rất hạn chế vì nguy cơ hội chứng Reye

Chống viêm khớp dạng thấp thiếu niên: Trẻ cân nặng dưới 25kg uống liều ban đầu 60-130 mg/kg/ngày, chia làm nhiều liều nhỏ (5-6 lần); trẻ nặng hơn có thể bắt đầu bằng liều 2,4-3,6 g/ngày. Tuy nhiên, do nguy cơ độc tính, trẻ cân nặng trên 25kg không nên dùng liều quá 100 mg/kg/ngày

Bệnh Kawasaki: 

Trong giai đoạn đầu có sốt: Theo phác đồ của Mỹ, uống aspirin trung bình 80-120 mg/kg/ngày, chia làm 4 lần, trong 14 ngày hoặc cho tới khi hết viêm. Cần điều chỉnh để đạt và duy trì nồng độ salicylat từ 20 - 30 mg/100 ml huyết tương. 

Ở giai đoạn dưỡng bệnh: uống 3-5 mg/kg/ngày (uống 1 lần). Nếu không có bất thường ở động mạch vành thì thường phải tiếp tục điều trị tối thiểu 8 tuần. Nếu có bất thường thì phải điều trị ít nhất 1 năm, kể cả khi bất thường đó đã thoát lui.

Ngộ độc Aspirin thì cần phải xử lý như thế nào?

Ngộ độc Aspirin xảy ra ngay khi sử dụng Aspirin liều cao, hoặc là dần dần khi sử dụng Aspirin liều thấp. Đây là tình trạng rất phổ biến vì hiện nay rất nhiều người sử dụng Aspirin để ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch mà không tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Triệu chứng: tình trạng đầu tiên gặp phải của bệnh nhân là ù tai và mất khả năng nghe cùng với các dấu hiệu như thở nhanh, mất nước, nôn mửa, nhìn đôi, sốt và ngất xỉu. Ngoài ra, nếu ngộ độc mạnh sẽ có tình trạng buồng ngủ hoặc nhầm lẫn, có những hành vi kỳ quái, đi đứng không vững và hôn mê. 

Cách xử lý ngộ độc Aspirin: 

Về nguyên tắc, bác sĩ sẽ tiến hành rửa dạ dày hoặc bơm các chất chứa vào trong dạ dày để ngăn cơ thể hấp thụ Aspirin. Đối với các trường hợp nặng, chỉ định lọc máu để làm giảm lượng Aspirin trong cơ thể cũng được đề ra.

- Rửa dạ dày hoặc sử dụng than hoạt tính: than hoạt tính là một chất vô cơ phòng chống ngộ độc vô cùng hiệu quả, có khả năng giữ các chất trên bề mặt. Do đó, để ngăn tình trạng thuốc đi vào cơ thể nhiều hơn, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân sử dụng than hoạt tính để hấp thụ Aspirin ở dạ dày. Sau đó, sẽ dùng thuốc nhuận tràng đẩy thuốc và than ra ngoài.

- Truyền dịch qua đường tĩnh mạch: một trong số triệu chứng của ngộ độc Aspirin là mất nước, do đó để khắc phục tình trạng này, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân truyền dịch.

- Lọc ngoài thận trong những trường hợp nặng

- Sử dụng máy thở cho những tình trạng suy hô hấp

Phòng ngừa ngộ độc Aspirin:

- Dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ, không tự ý ngưng hay thay đổi liều lượng hoặc kết hợp cùng các loại thuốc khác nếu không có sự chỉ định từ bác sĩ.

- Thông báo với bác sĩ ngay nếu gặp bất kỳ tình trạng bất thường nào trong quá trình dùng thuốc

- Thông báo cho bác sĩ tất cả các loại thuốc đang sử dụng kể cả thực phẩm bổ sung để tránh tình trạng quá liều và tương khắc thuốc