Ho là một triệu chứng không hiếm gặp ở trẻ nhỏ, đa phần là lành tính do virus và thường chỉ cần chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên với tâm lý “xót con”, nhiều bậc phụ huynh vẫn lúng túng khi trẻ bị ho và mắc nhiều sai lầm khiến bệnh nặng hơn. Vậy chúng ta cần làm gì để khắc phục và khi nào thì cần đưa trẻ nhập viện trong trường hợp này?

Các loại ho thông thường ở trẻ và nguyên nhân gây bệnh

Ho là một phản xạ bình thường của cơ thể. Khi đường hô hấp có vấn đề và bị tấn công bởi môi trường bụi bặm, khói thuốc, virus, vi khuẩn,… thì cơ thể sẽ phản xạ lại bằng cách ho để đẩy những tác nhân đó ra ngoài.

Trẻ có thể bị ho do nhiều nguyên nhân như: 

Do các bệnh lý đường hô hấp: cảm lạnh, viêm đường hô hấp, Viêm thanh quản với khàn tiếng, ho dị ứng, hen suyễn, ô nhiễm không khí hoặc do những nguyên nhân nghiêm trọng hơn như: Viêm phổi, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản... 

Do thói quen sinh hoạt: nhiều trẻ nhỏ thích ăn đồ lạnh, trẻ tắm nước lạnh, tắm lâu, thay đổi thời tiết,… là những yếu tố kích thích, khởi phát dễ cho virus vào cơ thể gây bệnh. 

Một số nguyên nhân khác như có dị vật thực quản hoặc khói thuốc cũng khiến cơ thể phản ứng “ho”.

Các nguyên nhân này khiến bé bị ho khan từng cơn, ho ra đờm nhiều hoặc ho gà. Trong đó các triệu chứng của ho gà tương tự như cảm lạnh, âm thanh phát ra giống những tiếng rít. Tuy nhiên các cơn ho càng lúc càng nặng hơn, nhất là vào ban đêm. Các cơn ho gà gây ra hiện tượng khó thở và mặt bé trở nên tím tái vì bị thiếu oxy.

Nếu trẻ có hệ miễn dịch tốt và có những thói quen tốt như rửa tay xà phòng thường xuyên, che miệng khi ho, hắt hơi, không đưa tay quệt lên mắt mũi sẽ hạn chế được virus xâm nhập. Đa phần các cơn ho ở trẻ là lành tính do virus, chỉ cần điều trị và chăm sóc ở nhà.

Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ bị ho và cách khắc phục

Tình trạng trẻ bị ho diễn ra khá phổ biến, từ nhẹ đến nặng, các ba mẹ cũng thường xuyên phải đối mặt với những triệu chứng này. Tuy nhiên với tâm lý “xót con”, nên dù là lần đầu hay lần thứ hai, thứ ba hay lần “thứ n” thì nhiều ba mẹ vẫn bối rối và gặp những sai lầm khiến bệnh tình của trẻ nặng hơn. 

Thứ nhất, kiêng tắm cho trẻ

“Ốm là không nên tắm, không được ra ngoài” – đó là suy nghĩ của rất nhiều phụ huynh khi con gặp bất kể vấn đề gì về sức khỏe, không riêng gì việc bị ho. Tuy nhiên, điều này chính là một trong những nguyên nhân đầu tiên khiến trẻ lâu khỏi bệnh hơn.

Kiêng tắm là tự tạo cơ hội cho vi khuẩn có môi trường hoạt động, vệ sinh kém khiến trẻ ngứa ngáy khó chịu sẽ dễ bị nổi mẩn, hăm, thậm chí gãi gây trầy xước và viêm da, càng khiến trẻ lâu khỏi bệnh hơn. Việc tắm rửa sạch sẽ giúp làm sạch mồ hôi, giúp trẻ cảm thấy thoải mái, dễ chịu và nhanh khỏi bệnh hơn. Không những thế, việc tắm nước ấm cũng có thể làm giảm cơn ho của trẻ bởi hơi nước ấm sẽ giúp đường hô hấp của trẻ được thư giãn.

Cách khắc phục: Cần tắm nhanh cho trẻ bằng nước đủ ấm, không quá nóng cũng không quá lạnh. Nhiệt độ nước tắm thích hợp là 33 - 35 độ C. Khi trẻ tắm cần phải kín gió.

Chỉ nên tắm cho trẻ trong khoảng 5 phút, không tắm quá lâu (tầm hơn 7 phút là lâu tùy từng trường hợp cụ thể). Tắm theo đúng trình tự gồm rửa mặt, mũi trước rồi mới tắm các bộ phận khác. Tuyệt đối không tắm cho trẻ vào buổi tối để tránh tình trạng trẻ bị nhiễm lạnh dễn đến viêm phổi, viêm phế quản… Sau khi tắm xong, dùng khăn bông mềm lau khô người cho trẻ, rồi mặc quần áo đã chuẩn bị sẵn. Nên cho trẻ mặc các loại quần áo thoáng mát, tránh gây bí mồ hôi.

Thứ hai, kiêng gió, ủ ấm bé quá kỹ

Sai lầm thứ hai của ba mẹ là ủ ấm bé quá kỹ. Trẻ thường hiếu động, ho thường không khiến cơ thể quá mệt mỏi nên bé vẫn thích chạy nhảy, nô đùa. Khi đó cơ thể sẽ ra mồ hôi, khiến cho lạnh ngược trở lại, dễ gây viêm phổi. Không những thế, nhiều trẻ bị ho sau 1 - 2 ngày mới sốt, nếu ủ ấm trẻ quá kỹ mẹ sẽ không nhận biết được dấu hiệu sốt ở trẻ, không có hướng xử lý kịp thời.

Cách khắc phục: Cần tránh tiếp xúc trực tiếp với giò lùa, nhưng không nên cho trẻ mặc 3 - 4 lớp áo và ở trong phòng kín. Nếu trẻ hơi ấm sốt, mẹ nên cho trẻ mặc đồ thoáng mát để nhiệt tỏa ra môi trường xung quanh, mở cửa sổ thông thoáng để trao đổi không khí. 

Thứ ba, tự mua thuốc ho cho trẻ

Đây cũng là sai lầm phụ huynh thường mắc phải. Thông thường trong một đợt cảm, lúc đầu, trẻ sẽ ho khan, ho ít. Sau 4-5 ngày ho sẽ tăng rất nhiều do hệ thống niêm mạc trong đường thở, trong cổ họng, phế quản… sẽ có đờm để tiêu diệt virus. Đến ngày thứ 5-6 trẻ sẽ ho rất nhiều nhưng đây là lúc trẻ sắp hết ho.

Tuy nhiên, do tâm lý sốt ruột, khi con ho đến ngày thứ 4, ba mẹ đã tự ý mua thuốc trị ho cho trẻ, điều này rất nguy hại.

Những loại thuốc bị cấm sử dụng bao gồm thuốc thông mũi như: Phenylephine, Pseudoephedrine, thuốc kháng Histamine Diphehydramine, Brompheniramine Chlorpheniramine.

Ngoài việc cho trẻ uống thuốc trị ho, phụ huynh cũng thường xuyên tự ý cho trẻ dùng kháng sinh. Tuy nhiên, kháng sinh chỉ diệt được vi khuẩn, không diệt được virus, mà ho ở trẻ đa số là do virus ( chiếm 99% các trường hợp). Do đó, dùng kháng sinh khi trẻ bị ho do virus sẽ không giúp rút ngắn thời gian bị ho, không phòng ngừa được các biến chứng như: Viêm tai giữa, viêm hô hấp trên hay viêm phổi… Ngoài ra, nếu dùng kháng sinh bừa bãi khiến trẻ bị tiêu chảy, dị ứng và nguy cơ kháng kháng sinh… lâu dần sẽ gây nguy hại cho sức khỏe của trẻ.

Cách khắc phục: Chỉ nên sử dụng thuốc ho khi trẻ ho quá nhiều, làm trẻ khó chịu hay gây hậu quả xấu như: Trẻ đau ngực, mất ngủ, nôn ói... Và đương nhiên, việc sử dụng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ,dược sĩ, phù hợp với lứa tuổi và phù hợp với tính chất ho của trẻ.

Thứ tư, vệ sinh mũi họng cho bé chưa đúng cách

Cuộc sống bận rộn và những bối rối khi con bị ốm có thể khiến ba mẹ không chú ý làm đúng cách trong việc chăm sóc trẻ, quên hoặc chủ quan không vệ sinh mũi họng.

Cách khắc phục: Ba mẹ nhắc nhở nhau trong việc vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý, để thông thoáng đường thở, giảm các triệu chứng ho, khò khè, nghẹt mũi, biến chứng lên tai giữa…

Nếu dịch mũi đặc, có gỉ mũi thì nhỏ 2 - 3 giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi, đợi một rồi nhẹ nhàng dùng tay day day mũi trẻ để gỉ mũi mềm và bong ra, lau bằng khăn giấy mềm. Khăn giấy dùng xong cần vứt bỏ ngay sau khi sử dụng. Không nên dùng khăn xô vì ba mẹ có thể tiện tay dùng lại, hoặc giặt chưa sạch, virus, vi khuẩn vẫn bám trên khăn.

Nếu trẻ chưa biết chải răng, ba mẹ cần giúp trẻ lau vệ sinh vùng miệng lưỡi.

Việc sử dụng nước nuối sinh lý để rửa mũi, súc họng cho trẻ cũng cần phải theo chỉ dẫn của bác sĩ, theo từng độ tuổi, liều lượng, tình trạng bệnh khác nhau.

Thứ năm, vệ sinh không gian sống khi trẻ ho

Khi nhà có trẻ nhỏ, kể cả lúc trẻ khỏe mạnh phụ huynh cũng cần vệ sinh không gian nhà ở sạch sẽ. Khói thuốc lá, bụi bặm, virus, vi khuẩn… bám trên các vật dụng hàng ngày có thể là nguyên nhân khiến trẻ bị ho và ho lâu khỏi.

Cách khắc phục: Nơi ở của trẻ cần đủ ánh sáng, thoáng mát, lưu thông không khí tốt. Nếu sử dụng điều hòa, nên điều chỉnh chênh lệch nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời chỉ từ 5 - 7°C, để trẻ có thể thích ứng được.

Không hút thuốc, đun nấu hay để tinh dầu có mùi lạ, nồng trong phòng có trẻ nhỏ. Cách ly trẻ với người bị bệnh để tránh lây lan thành dịch. Rửa sạch tay của ba mẹ và trẻ trước và sau khi ăn, sau đi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với các đồ vật.

Một số lưu ý khác

Kẹo ngậm thường là chế phẩm giảm ho an toàn cho trẻ. Tuy nhiên không nên dùng cho trẻ dưới 4 tuổi để tránh hóc thực quản.

Chế độ dinh dưỡng: bổ sung thêm một số thực phẩm hỗ trợ có chứa thành phần lysine, các vi khoáng chất và vitamin thiết yếu như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B,... giúp đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dưỡng chất đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch, tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên, viêm phế quản, cảm cúm. Nếu có thể, nên cho trẻ bú mẹ từ ngay sau khi sinh cho đến lúc 2 tuổi, để cơ thể trẻ phát triển toàn diện và có khả năng chống lại bệnh tật tốt hơn.

Cần hạn chế các loại thực phẩm sau: chocolate, bạc hà, thức ăn dầu mỡ béo, cay, các chất kích thích và thức uống có ga.

Với trẻ trên 1 tuổi, ba mẹ có thể dùng nước chanh ấm pha mật ong để giảm cơn ho của trẻ. Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ em dưới 1 tuổi vì hệ cơ quan của trẻ chưa phát triển đầy đủ, khi dùng mật ong có thể khiến trẻ bị ngộ độc, thậm chí là tử vong.

Ngoài ra, ba mẹ cũng cần đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ, đặc biệt là các bé từ 0-24 tháng. Đây là cách thức đơn giản, an toàn và tiết kiệm nhất để giúp trẻ an toàn trước các tác nhân gây ho và các bệnh lý khác. 

Khi nào cần đưa trẻ đến khám bác sĩ ngay lập tức?

Ba mẹ hoàn toàn có thể theo dõi và chăm sóc cho bé tại nhà trong trường hợp bé chỉ xuất hiện triệu chứng ho nhẹ, hoặc kèm sổ mũi, sốt nhẹ, nhưng bé vẫn chơi ngoan, tỉnh táo và ăn uống bình thường. Trẻ có thể ho rất nhiều khi bị viêm hô hấp trên, nhưng thường đây không phải là các trường hợp bệnh nặng. Đa phần các triệu chứng sẽ dần tự khỏi hẳn sau khoảng 7-10 ngày.

Nếu cơn ho kèm theo các dấu hiệu sau đây, ba mẹ nên đưa bé đến bác sĩ ngay lập tức:

- Hơi thở: mệt khi nói chuyện, đau ngực khi thở sâu, thở dốc, thở gắng sức, ngừng thở

- Ho: ho kèm nôn mửa, chảy nước dãi và khó nuốt, có cảm giác có dị vật trong họng

- Dấu hiệu trên cơ thể: tím tái môi và quanh môi, da mặt

- Bé dưới 4 tháng tuổi có nhiệt độ tại trực tràng trên 39° C (Không được cho trẻ uống thuốc hạ sốt)

- Sốt: sốt cao 40° C , không cải thiện trong vòng hai giờ sau khi sử dụng thuốc hạ sốt

Như vậy, ho là một phản xạ bình thường và có lợi của cơ thể, ba mẹ không nên quá lo lắng và tìm đủ mọi cách để kìm hãm phản xạ này, cần tỉnh táo và hiểu rõ cơ thể của con mình để có hướng chăm sóc phù hợp với bé. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ khi có bất kỳ vấn đề nào băn khoăn về tình trạng của con mình.